Heidegger dicía que, nos guste ou non
admitilo, somos plantas que deben saír coas raíces da terra para poder
dar froito na aberta rexión do espírito. E preguntábase se para a
existencia dunha verdadeira obra non sería preciso o arraigamento a un
solo natal, a unha determinada terra. Eu non sei responder a esta
pregunta. O que si sei é que cada achega ao Couto Mixto é un ritual
que fai ferver dentro de min o orgullo, a emoción tesa de pertencer a
esta pequena patria, a esta primeira gran metáfora do mundo. Pisar
estas lousas frías ten algo de sacramental que me fai volver aos
escuros lugares dunha memoria que se foi artellando con palabras vellas
e mesmo coa ficción literaria de autores como Bento da Cruz, García
Mañá ou Ferrín. No silencio desta igrexa éme doado apalpar cómo a
voz doutro século me fala con paixón da primeira clave da miña
identidade: a terra, porque un é non só de onde nace senón tamén dos
lugares da emoción e dos espazos que habitaron os seus devanceiros. E
malia que son un limiao vilego, tamén teño a pel umbilical da terra
arraiana, (máis concretamente, de Tosende), unha pertenza dada por
liña materna, que veu acompañada da mellor das raíces que me fai
habitante privilexiado do Couto Mixto: a lingua ou, para ser máis
exactos, a lingua arraiana. E cecais a lingua sexa o primeiro territorio
de pertenza, a voz xenética que me amarra a unha visión do mundo e á
arbore de todos os que me precederon.
Apegado ás palabras asumín interiormente unha
terra coa que tecín íntimas raigames que hoxe me condicionan como home
e como escritor. Son do Couto Mixto a través desa lingua vivida,
habitada, que me anainaba os ouvidos ao pé do lume. Alí, ao remol da
lareira, baixo os lareiros afumados dos chourizos, entre briscas,
filloas, rixós e ouveos de lobo, a voz dos avós fixo que eu dese en
ser habitante do Couto Mixto, e cando eles me falaban con aquela
eufonía animal do Penedo do León, do Outeiro do Porco, da Fonte do
Falcón, o que estaban a facer, máis que transmitirme palabras de
vello, era facerme tomar conciencia da terra e das súas xentes.
A miña condición arraiana naceu nos largacíos regos de
Lamalonga, cando de xeonllos colleitaba tanto patacas como palabras que
ían ficando no canistrelo da memoria, palabras coas que baixaba as
vacas á Veiga e coas que alindaba os ollos cara á serra na esperanza
de que caesen contos de lobishomes ou a sospeita de que o Arturo de
Santiago estaría a cazar un xabaril de grandor colosal; palabras
comunais nas seituras, nas mallas, nas feiras, nas festas na cantina da
Irene de Rubiás ou, en Meaus, na casa da Francisca do Antonio ou do
Antonio da Francisca que, para o caso, era o mesmo.
As palabras da lingua arraiana eran bolboretas que eu
apañaba xogando aos vintos co meu primo, lapando o lagarto exquisito
nas matanzas, cazando ras en Forzaus ou pescando bogas no mítico Salas,
naquel Pozo Negro de Meaus, onde os máis mozos fantasiaban historias
náufragas de afogados comestos polos peixes.
Teño para min que ser escritor arraiano é moito máis que
falar da raia ou facer do Couto Mixto un tema literario. Ser escritor
arraiano é escribir con naturalidade dende o lugar emocional dos
devanceiros. A autenticidade é falar coa súa voz, coa voz de toda a
xente que nos precedeu e que nos deu o agasallo da lingua como se nos
dese a alma. Escribir dende (e sobre) o Couto Mixto é acariñar toda
esa morea de palabras que nos fai adquirir un compromiso ético e
estético coa súa historia, coa súa tradición, coa súa paisaxe.
Por veces, pregúntome qué tería sido do
Couto Mixto se o Mariscal Soult non pasase por estas terras e queimase a
arca das tres chaves nas que debía de estar un pasado documental co que
se podería ter fixado a verdadeira natureza desta institución e mesmo
axudase a manter a pequena república na actualidade, pero tamén me
decato de que o que non puideron facer os franceses foi arrincarnos as
palabras, porque nelas hai unha inconsciencia de séculos e nelas vén
entrañada a historia deste pobo acolledor e solidario, afeito ao duro
traballo da terra, un pobo de almas seitureiras, de grandes tecedeiras
de liño, de grandes comerciantes, de corozas nas tapadas, cunha
xeografía de intemperies e xeadas tatuadas no rostro.
É cousa ben sabida que ser habitante do Couto
Mixto tivo grandes privilexios daquela, pero tamén son consciente de
que a materia da que moitos de nós estamos feitos vén de lonxe, e inda
que as terras estean á poula e moitas casas non sexan máis que un mapa
de ausencias, ou feridas abertas da emigración, o Couto Mixto, a cada
volta, ten máis habitantes, habitantes da emoción que asumen este
territorio como unha esperanza, como unha regalía, como un corazón que
inda latexa na irmandade dos pobos, como unha pequena patria do
espírito que, na súa redución, está moito máis preto do home, unha
patria que entre todos temos que manter viva, en permanente
construción, ao abeiro das palabras de Machado que nos dicía que non
é patria o chan que se pisa senón o que se sementa.
Para este escritor que vos fala, para este
limiao arraiano coa alma libre chantada na terra sentimental dos Mixtos,
non hai nada máis honroso que sentirse escollido polo alento do pasado
e sentirse falado pola lingua arraiana da miña avoa, presente hoxe
aquí (por sorte para min e para a miña literatura). Ela é o último
elo que me ata aos mortos, ela empréstame a memoria coa que me podo
achegar ao pasado cunha ollada nonaxenaria, ela dáme a voz para crear
precisamente ese pobo que falta, ela representa a raíz, a terra, a
lingua, o último refuxio da miña identidade, e sei que a miña
fidelidade a ela é tanto como a miña fidelidade á lingua arraiana
como a miña fidelidade á terra dos Mixtos. Na súa voz sei que os
séculos me falan e me dan azos, en definitiva, para berrar o desexo
múltiple, unánime, de longa vida ao Couto Mixto.
|
BVG
Atrás
