Visualizar colaboración

Ficción e realidade nas Españas

     As oito familias máis pudentes dunha localidade calqueira, reúnense a unha hora calqueira pra artellar, ás costas da plebe, unha fantástica estrataxema política; estrataxema que ten, como todo na vida, certas doses de ficción, e certas doses de realidade. Na reunión, as oito familias deciden crear dous partidos políticos, cuxas propagandas oficiais, e cuxas actitudes, consistan nunha especie de "confrontación dialéctica" entre ámbalas dúas opcions políticas, "confrontación" que, sendo inexistente na realidade, ten que ser esaxerada e mitificada convenientemente polos medios de comunicación que eles mesmo posuen, e controlan. Acordan tamén, estas oito familias, reunirse en segredo cada mes pra representar o próximo "conflicto" perante as cámaras das súas respectivas televisions, e chaman tamén ós xefes de redacción dos periódicos que eles mesmo financian, pra poñelos ó tanto do novo "conflicto" e instalos a crear un clima de tensión que manteña intelectualmente afastada á "plebe" de preguntas, respostas ou pensamentos que poderían alterar en demasía o "estado de cousas". Así pois, o acordo total entre familias, é escondido a base de fantásticas representacions teatrais nos plenos do axuntamento, onde os integrantes dos dous "eternos inimigos" non deixan de guindarse insultos e manifestarse odio mutuo, autodenominándose, ó mesmo tempo, coma a única opción política que pode representar realmente ó cidadán de a pé, e logrando que o cidadán de a pé, aburrido da cotidianeidade, atope un motivo... unha razón para poder exaltarse, ou ben pra identificarse coa "causa" dun dos dous partidos, que non son senon un só partido, disfrazado coas siglas de dous partidos, oficialmente enfrentados na súa particular ficción, pero realmente cohesionados na realidade afastada dos espazos de socialización do cidadán de a pé.
     Un día calqueira, sorxe un individuo extraño na comunidade política, non pertence ós dous partidos das familias, e tampouco frecuenta os espazos de socialización da burguesía local, ten máis interese en facer preguntas que en facer propaganda, esixe responsabilidades políticas polos erros, fai preguntas incómodas, e saca conclusions sobre o "estado de cousas" que nunca foran enunciadas nas representacions teatrais dos dous partidos de sempre, e que son inmediatamente adxetivadas de "loucuras" por calqueira dos seus militantes e por tódolos periodistas afins, cuxo posto de traballo depende dos comediantes políticos. O individuo en cuestión é sometido, inmediatamente, a unha especie de "caza de bruxas" local, reune características inadmisíbeis na comunidade política: tómase en serio todo o que pensa, cre no que di, preocúpalle máis ser entendido que ser respectado, preocúpase por facer pedagoxía política, por educar ó cidadán desinformado, manexa un discurso rico, e mesmo contradictorio, pois non aspira a "te-las cousas claras", senon a entender a realidade contradictoria e cambiante que o arrodea, e a propoñer posíbeis solucions praos problemas. Ten certo aire de "working class hero", e fala coma un Shakespeare do proletariado, o cal fai que os actores políticos se tomen a cachondeo as súas palabras, pois ten o imperdoábel defecto de non ser prosaico, e de saber expresarse con profundidade e elegancia. Por se fora pouco, semella te-la ética moi en conta, e cabréase profundamente cando eses imperativos categóricos non se cumpren. En pouco tempo, toda a prensa e toda a comunidade política, xa lograron "eliminar" a credibilidade política do candidato, erixido no novo "demo" político.
     Pasa o tempo, os representados seguen vivindo igual, aínda que moito pior caos representantes; entre eternos conflictos e promesas de cambio, as siglas dos comediantes políticos intercámbianse cíclicamente no axuntamento, pra que a realidade cotiá e os problemas reais, sigan sen solucionarse, e os representados acepten, uns cons resignación e outros con fe inxenua, que realmente teñen representantes no concello.
     A dinámica "democrática" nun concello anónimo, a dinámica democrática das Españas: eterna loita entre ficción e realidade
     Quixera non ser cruel, mais os discursos dos estadistas actuais, semellan estar redactados por secretarias, esa linguaxe burocrática, enferruxada e baleira só se utiliza nas xestorías.
     Algo raro pasa en Galicia: pra autoinculparnos polos nosos erros, recurrimos, sen dubidalo, ó "nós". Interiorizando unha especie de sentimento de culpa colectivo. Mais, cando se trata de autoafirmarse, de mostrar un chisco de querenza ou orgullo, deixamos de ser "nós" pra ser calqueira outra cousa; a conclusión que se tira deste feito é paradoxal: para culparnos ou malquerernos, somos galegos; pra autoafirmarnos, sufrimos de "yoísmo". ¿Acaso non será este un problema máis cultural, máis anímico, máis de carne e oso... que calqueira outra conclusión política?. ¿E cales son as solucions?.
     Non sinto ningún tipo de superioridade perante o home axeonllado que reza, por moito que eu goste de utiliza-la razón. Ese home axeonllado está cheo da sinceridade de quen necesita crer, non é perigoso... ata que a súa crenza se convirta en fanatismo; cre porque necesita crer, e él así o admite: "creo porque necesito crer", non chama "verdade" á súa necesidade, e incluso admite o que moitos vaidosos racionalistaschamarían "debilidade". O certo é que prefiro a sinceridade de ese home sinxelo e medoñento sobre o seu destino, que non a vaidade dos que cren poder explicar todo coa razón, chegando a matar incluso pola mesma. Pola miña parte, utilizaría a palabra pra librar ó home axeonllado do seu medo, mais tamén pra rebaixa la fachenda que , ás veces, demostra o home de "razón", confundindo a ésta... coa SÚA razón. Con iso, confórmome.
     Dicía Gilles Chatelet, en "vivir e pensar coma os porcos", que unha das características da sociedade actual... é o abismal bombardeo de "micro-causas" que sorxen no seu seo; a perda da identidade de crase e as que eran, ata fai pouco, as súas reivindicacions tradicionais, sufriron unha especie de metamorfose que se me antoxa caseque Kafkiana. As pulsions canalízanse nas asociacions de consumidores, que "reivindican" non ser enganados polos mercaderes... aínda que, polo visto, non lles importe ser enganados polos medios, ou pola clase política; as campañas anti-tabaco e as cruzadas anti-droga, caracterizadas pola súa mediática mistificación, amosan tamén está irrefreábel paixón pola "micro-causa". Prao intrascendente, practicamos o "nós", mais prao contrario... rebórdanos a alma de "yoísmo". A pulsión de vida, as arelas de cambio... perderon ese carácter de "forza histórica", de confrontación directa, de disidencia; e perdérona, polo mero feito de non estar proxectadas contra as bases mesma da sociedade. Agora, ante as leis "anti-botellón", sáese á rúa a protestar con efusividade, mais cando os orzamentos en I-D militar se aumentan considerablemente, sáese a toma-lo botellón. Ces't la vie.
     Coas verdades hai que actúar igual que coas mulleres: hai que corre lo risco de querelas, de miralas ós ollos, directamente... sen medo
     Non nacín pra vivir en temperaturas cálidas, só son consciente de min cando sinto, só sei quen son... cando eros e logos comezan a insultarse baixo a pel. Hai quen desexaría volver á placenta da nai, pra volver a experimentar ese estado de armonía e serenidade, esa temperatura morna e afábel; pero ese estado é tan innecesario coma transitorio. Cando asomamos a cabeza, o primeiro que facemos é chorar e ser azoutados, buscando o alimento do peito materno a cegas, nun prematuro grito de socorro; ¿qué clase de "demo" tirán certos homes... pra pasar dese estado de atávica dependencia ó desexo de dominar, de poseer, incluso, ó sexo que dá a vida, e que a mantén coa leite do seu peito?. Quizais, os homes aínda non aprendemos a admitir a forte dependencia do sexo mal chamado "débil", colean todavía residuos xenéticos desa mentalidade autoritaria e patriarcal, fomentada pola igrexa católica, e reforzada, se cabe aínda máís, políticamente. Canto dano nos deberon facer eses anos escuros, pois, interpretacions políticas aparte, someter á muller, ser que dá e mantén a vida, a un rol social tan fechado, só pode ser obra dunha moralidade que se revela contra a vida mesma. ¿E qué é senon, ó fin e ó cabo, revelarse contra o goce exclusivamente físico do amor, senon unha moralidade contra natura?: un atentado de certo "logos" cristiano, contra a pulsión de vida, contra Eros.
     Amor, coñecemento e liberdade; ese era o credo de Sir Bertrand Russell. Fáltame o primeiro, ninguén quere saber nada do segundo, e a liberdade, nestes tempos que corren, é unha verba baleirada de contido; todos admitimos ser "libres", pero xa se sabe cales son os límites desa "liberdade"; as marxes de liberdade nunca son absolutas... e hai un punto no cal, exercela, incluso dentro do formalmente permitido, pon en evidencia ó "estado de cousas". Ben, esa é a liberdade que hoxe non se practica; liberdade de consumo... e liberdade de empresa, sí, eses son os novos imperativos categóricos. Mais, polo xeral, por dentro, non facemos máis que construi-las nosas propias gaiolas, coma se non pudiésemos vivir sen prexuízos. Polo visto, toda etapa histórica semella ter, ó mesmo tempo, a súa propia historia da intolerancia, a súa estupidez particular; André Breton expresábao de outra maneira, cando, coa mordacidade característica dos surrealistas, dicía: "polo xeral, toda actividade humana, preséntaseme coma un chiste". Non quixera ser elitista, pero coido que o sentimento do absurdo, só pode presentarse en individuos sans.
     Hoxe tiven que facer un esforzo, tiven que admitir tódolos meus erros ante min, erixinme no meu propio xuiz e o veredicto foi "culpábel". Sentinme mellor, hai persoeiros que pasan toda a súa vida xustificándose, enganándose a sí mesmos: "A miña conciencia fica tranquila" é unha vil mentira, e nesa frase ten o seu comezo toda hipocrisía, mais eu denomínome "culpábel", e fico tranquilo. Coido que poucos teñen a valentía de culparse a sí mesmos, e moitos buscan "chivos expiatorios" para a súa traxedia cotidiana, e todo por non atreverse a decir... "trabuqueime". Seguimos nas mesmas.
     A loucura radica en perde lo "porqué" da dor. Ó mesmo tempo que perdemos o "porqué", perdemos o sentido; mais o "porqué" pérdese, hoxe en día, na consulta ó psicólogo... e no noso constante recorrer á "industria da felicidade". No seu momento, a dor do mundo quedaba oculta nos confesionarios, agora, o "porqué" do mundo afógase na consulta semanal ó psicoanalista, ou na pílula da felicidade. Se antes escondiamos "medio home" no confesionario, agora facemo-lo mesmo recurrindo a outros medios; a "fast food" modificou os nosos hábitos alimenticios,e a industria da "fast happiness" eliminou o diálogo cun mesmo; ficamos descoñecidos pra nós mesmos... e praos demais. Algo pasa neste mundo, cando se prefire a máis insoportable indiferenza e a pasividade, cando se necesita fuxir da "realidade que doe", a afronta-los feitos na súa crudeza e desnudez.
     No deporte do balompié, ó igual que na vida, non gañan sempre os "bos e xenerosos", nin os que prefiren un xogo estéticamente vistoso, ofensivo, con imaxinación; a "gloria" non está asegurada praos amantes da beleza, praos que prefiren o risco da intelixencia, a imaxinación e o "face to face" á austeridade, á eficiencia, ó "estar á defensiva" ou ó pragmatismo máis insípido. O fútbol... a vida, é unha traxedia grega, no resultado final, interveñen tanto o azar coma a necesidade, e o "heroe" sucumbe irremediablemente a un resultado, a todas luces, inxusto. Mais, hai outra interpretación posíbel, para Camus, o fútbol era unh simil da vida. Simil que expresou en clave política: no fútbol hai dous bandos enfrentados, unha masa inxente de homes que os siguen incondicionalmente, e cuxas aficcions odianse, tamén, da mesma maneira. Mais, hai tamén un árbitro que se ocupa de vixia-los movementos en falso de ambos bandos, un árbitro que non é, a maioría das veces, imparcial, e que comete erros voluntaria... ou involuntariamente: o dereito internacional.
     Ás veces un quere expresar máis do que a palabra permite, representar máis do que pode ser representado... e nada hai de malo nesa tolemia dos que necesitamos á palabra, coma un fillo necesita á súa nai. Mais... quizais a escrita sea cuestión de espera, hai que esperar a que sexamos nós os que dominemos á palabra, a que o verbo acuda a nós espontáneamente, coma unha "exaculación". Así, o que nun principio nos parecía inexpresábel, polos "límites" da linguaxe, convírtese en expresábel; se deixamos que sexa a palabra a que nos domine, e non ó revés, toda expresión literaria convértese nun "timo"; estética sen carne, carne sen estética.
     Utopía: cando o sentido común, é ofensivo.
     Por riba dun pensamento mal pensado, existe algún máis atinado. Por riba dun sentimento mal sentido, existe algún máis atinado. Vivir é un "erro" constante; desandar o andado... e comezar de novo, ren máis.
     Sentouse nunha rocha a observa-lo mar, sacou do peto o documento de identidade. Pensou "esta é miña nación". Gardou de novo o carnet, paseou pola cidade durante unha hora... mais sentiuse un estranxeiro
     Queixádesvos de que haxa cidadans apátridas, mais pouco debería extrañarvos, tendo en conta a vosa forma de gobernar. Non vexo o problema na "nación", senon nos que a malrepresentan, non vexo o problema na patria nin no patriotismo, senon nas patrias ou patriotismos intransixentes.
     O escritor é escritor en tanto que escribe, di Manolo Rivas, ó igual cos zapateiros eran zapateiros en tanto que facían zapatos —antes de producirse en serie e a modelo único—. A concepción do traballo nas sociedades industriais presupon que só é traballo aquello que é socialmente productivo, mais a concepción do traballo como toda actividade que satisfai vitalmente ó individuo é pouco menos cunha impiedade praos que levan a relixión do traballo como estandarte. Escribir é o noso traballo porque así o sentimos. En principio, non facemos dano a ninguén, as empresas e os traballadores compiten entre sí, nós, só competimos contra nós mesmos
     O argumento non ten nada que ver coa propaganda, por iso os escépticos... os incrédulos, serán sempre odiados no campo da política. Cando o marketing e a política se dan a man, non podemos esperar outra cousa que vontades esforzadas en convencer, non en facer pensar ó cidadán.
     O altruismo non é cousa de santos, mais é a vaidade máis constructiva que podo encontrar entre tódalas vaidades: ¡deixádeme en paz, non quero o voso recoñecemento!; eso deberían responder tódolos altruistas... pra enfontrarse ó cinismo dos que desconfían da súa labor. Igual de decadentes son os que axudan ó próximo pola búsqueda do aplauso caos cínicos que critican ás súas motivacions. Mais aínda así... prefiro o altruismo dos hipócritas que o cinismo dos egoístas. Preguntaráseme porqué, e eu respondo: porque o altruísmo dos hipócritas é, polo menos, socialmente beneficioso. O cinismo dos egoístas di a verdade: Vós, os altruistas, sodes hipócritas, só buscades o aplauso. Mais, discutir sobre a verdade ou a mentira da motivación altruísta... é intrascendente, mesmo sobra; toda esta leria entre altruísmo e egoísmo terminará cando tódolos altruistas exclamen ó unísono: ¡perdoádenos a nosa vaidade!; outra solución sería premiar ós egoístas polas súas verdades... e ós altruistas polos seus actos, a "solución" tenche a súa coña. De tódalas maneiras, e como verseaba Brecht:
"Non melloran, con iso, as relacions entre o ser humano
Non é ésa, a forma, de acabar coa era da explotación".
     Estuda-la vida social das hienas axudoume a comprende-lo comportamento de certos homes; as hienas ladran en grupo e miran de reollo á súa presa... só atacan cando está desvalida.
     Robin hood camiñaba en solitario polos bosques de Sherwood, de repente escoitou unhas voces que viñan dun lugar non moi lonxano, escondeuse detrás dun valado e asomou a cabeza: eran Margaret Tatcher, Ronald Reagan e Berlusconi; estaban a saborear un descomunal picnic, acompañados de toda unha comitiva de accionistas e maxistrados. Robin saltou do valado enérxicamente, desenvainou a súa espada e exclamou, en ton épico — ¡Alto, malandrins!, por se non o sabedes, eu son Robin dos bosques, o meu traballo é roubarlle-los cartos ós grandes homes para repartilos entre os pequenos, son o azoute da burguesía.. o terror de... —O discurso foi interrompido por unha descomunal risotada xeral. —Veña aquí, señor Robin, veña —díxolle Margaret Tatcher.
     Ós cinco minutos, Robin xa compartía mesa e risas con Tatcher, Reagan e Berlusconi.
     O orgullo dos grandes homes... e das grandes nacions, qué sinxela. A arrogancia do home pequeno... e das pequenas nacions, qué delicia
     A distancia máis curta entre dous puntos é unha liña recta, di a xeometría; pero na vida, a distancia máis curta entre dous puntos é... a incertidume, no cotián non funcionan os cálculos xeométricos, as persoas non son teoremas. Alguns economistas e sociólogos deberían ter isto en conta.
     A historia non é a raiña das ciencias, non ten últimas respostas, pero canto pesa cando nos preguntamos: ¿podemos cambiar realmente o mundo que nos tocou vivir?. Entón é cando miramos cara atrás, e a insignificancia que lle otorgamos á historia como oráculo infalible, adquire unha maior trascendencia: dámonos conta de que avanzamos a pequenos impulsos, adquirindo pequenos logros, pequenos espazos de liberdade que son —co tempo— neutralizados pola creación de novos espazos de poder, nos cales se exerce o mesmo de maneira despótica. Particularmente, a historia deixame a mesma sensación, despois da súa lectura, que me pode deixa-la vida cotiá... o presente inmediato: unha sensación de ambiguedade, de misterio... de incertidume; un relato colectivo de destinos que chocan e se entrecruzan, tentando dar sentido ás súas vidas, loitando pola existencia, pola realización plena dos seus desexos. Tristemente, entre tódolos destinos, sempre hai algún... traducido en ideario colectivo, que teima en pensar que o seu é o único posíbel; esta pulsión, este desexo de crer que o que marca o destino dun ser, debería marca-lo destino doutro ser, ten a súa raigame na inseguridade, no medo á diversidade. Como diría Erich fromm: no medo á liberdade.
     ¿Ata que punto toleramo-la liberdade?, eso é o que deberíamos preguntarlle á historia. Sabemos que, excedéndonos no seu exercicio, corremos tantos riscos coma excedéndonos na súa limitación. ¿Non nos leva, pois, este feito, a replantexarnos a nosa dimensión... a nosa sensibilidade política?, ¿realmente non aprendemos nada?. Se as regras obxectivas que unha comunidade marca no exercicio da política, chegan a ser un impedimento para a solución de conflictos entre posturas que se mostran irreconciliables, débense reestructurar esas regras, pois a postura que se ampara nas regras obxectivas, aínda co marco legal establecido da súa parte, pode utilizar ese mesmo marco legal para facer un perigoso exercicio de paternalismo e autoritarismo. Palabras como "empatía" deberían recuperarse na sensibilidade política de occidente, porque nos asuntos humanos, non se pode coñecer se non hai vontade política por coñecerse; o problema dos espazos de poder... non son a súa existencia, senon o seu uso para distorsiona-la realidade: o "poder" é o primeiro en poñer nome ás cousas... ós feitos sociais; nomes que poden crear "public opinión" para simplifica-lo complexo —e viceversa— ou homoxeneiza-lo diverso. Non é de extrañar, pois, que neste mundo, a palabra estea desvalorizada: escoitasé ás palabras do mercado, non ó mercado das palabras.
     Os que non confían na capacidade de resposta dos pobos, non coñecen en absoluto os procesos sociais. Cando os parias non atenden a razons, levántanse por simple pulsión de vida; a toma de conciencia non é só un proceso do intelecto, tómase conciencia de certas necesidades que sorxen no seo da sociedade civil, na comunicación e o diálogo directo cos individuos que a integramos. Tómase conciencia dunha necesidade cando ésta vai alén de particularismos... cando xa non pode ser relativizada baixo a feble mirada do subxetivismo. As reivindicacions que sorxen na sociedade civil, non poden interpretarse, pois, cun prisma exclusivamente "político", é un erro. Non se pode cousifica-la sociedade civil coma se ésta fose unha sociedade "política": é política en tanto que pode alertar á clase política dos seus erros e ineficacias, pero non o é no senso de que non ten autonomía lexislativa, precisa recorrer ós órganos de goberno que —mellor ou peor— a representan. Unha sociedade civil en cuxa raigame estea interiorizada a vontade de poder funcionar coma "contra poder" é máis necesaria que nunca nesta crise da democracia "representativa". Supoño que a toma de conciencia de sermos cidadans —non individuos aislados— irá aumentando en medida que moitos individuos perdan —e perdón pola retranca— capacidade de consumo
     No occidente civilizado existe total liberdade sexual, o matrimonio entre homosexuais non está todavía permitido, pero pódese acceder ó diverso e infinito mundo do porno por cable; mulleres á carta para un mundo á carta. ¿Qué lle apetece hoxe, unha norueguesa ou unha Alemana?.
     Existe unha forte conciencia cívica nas Españas, unha forte cohesión social. Cando os gobernos vedan o botellón, os descontentos protestan con indubidable efusividade, cando aumentan os orzamentos para defensa, fanse todos soldados, así afórranse a molestia de protestar. Os gobernos das Españas son liberais, os seus votantes poden deixarlles face-lo que lles pete, agás meterse co seu bandullo: protestar pola veda do botellón é de extrema urxencia, ¿e o aumento orzamentario en defensa?, ¡ca!, ¡pamplinas!, esa protesta levaríanos ó "mundo das ideas", o que impora é te-lo bandullo cheo, ¡protestemos pola veda do botellón!..e fagámonos todos soldados, "no piense tanto muchacho".
     A "riqueza global" de occidente viaxa en globo, e os seus cidadans observan o globo dende abaixo: "carallo, que ben reloce nos balances dos telediarios", diría un despistado. Os campesinos venden por 60 euros os seus productos, que pasan ás mans de dúas persoas antes de chegar ó mercado... cun prezo de 600 euros: ¿será ese máxico aumento de prezo o que viaxa no globo da "riqueza global"?.
     No modernísimo occidente gástanse miles de millons en corporación dermoestética, ¡non pode ser concebible un mundo con acné!, hai que face-lo posíbel por erradicar esa lacra social. ¿Qué é iso da Tasa Tobin para axudar ós parias?, ¡hai que interpreta-las cousas no presente home!, establecer prioridades: ¡por un mundo sin acné!.
     No mellor dos posibles mundos, gástanse millons de euros en armas, e os científicos divídense o traballo para remetalas a tempo. Cando estudantes e traballadores se manifestan, alguns deputados rosman... "non están formados". Certo, non saben fabricar armas.
     En occidente proclámase ós catro ventos a "fin da historia", polo visto, no planeta terra está todo ben atado, non hai lugar para queixas, romanticismos nin lamentos. Namentres, gástanse cifras astronómicas para buscar auga e recursos noutros recunchos do universo. Polo visto, a pesares de vivir no "fin da historia", pénsase demasiado no futuro, e incluso gástase nel.
     España é un país curioso, os seus habitantes din odiar ós "yankees", pero se lles quitas o tabaco que éstes lles venden... morrerían de ansiedade, se lles quitas os antidepresivos que lles venden... póñense histéricos, e se lles prohibiras ve-lo falso sentimentalismo de Hollywood que as súas televisions e cines lles compran, morrerían, seguramente, de aburrimento, e logo baixarían ó bar da esquina e tomaríanse un cen pippers...con Coca-cola.
     No atentado do 11-M bastou a existencia dun exemplar do Corán para que todo o mundo, en internet, na vida pública e nos cafés... denominase ó Islam "relixión de fanáticos". Nembargantes, tempo atrás, na cruzada Irakie, tanto os cristians coma os non cristians das Españas, parecían non ter en conta que, alá por terras bagdadies, nas habitacions dos soldadiños da guerra preventiva, había tantas biblias coma soldados.
     En España televísanse os problemas dos ricos, e os non tan ricos choran con eles, pra olvidar os seus problemas. Televísanse as bodas dos monarcas, e os cidadans choran de emoción con eles... pagándolle-los custos do enlace.
     Algo debe pasar cando un decreto lei que vai contra o interese da comunidade —pero a favor de catro lobbies— non consegue tan sequer move-las paixons dos individuos que a integran, namentres que os partidos de fútbol das seleccions nacionais son capaces de paraliza-las costumes e a actividade cotiá do país. ¿Porqué ás veces teño a sensación de que, neste mundo, os homes só se unen prao intrascendente?.
     Líbreme "Deus" do resentimento e a envexa dalguns pobres ou da prepotencia dalguns ricos. Os sentimentos máis decadentes do ser humano, non poden categorizarse en termos de clase, é absurdo. Envexa e prepotencia encóntranse arriba e abaixo, pálpanse no individuo, non só na clase.
     Pragmáticos e idealistas andan sempre a tirarse os trastos á cachola. O certo é que outro galo cantaría se a pulsión utópica non confundise desexos con realidades e se o pragmatismo non confundise á realidade social cos seus desexos de deixala tal como está, "per sécula". Temos que interpretarnos como persoas e colectividades transitorias, en constante cambio, por eso, denantes de querer "cambia-lo mundo", hai que facer un esforzo por "situarse" nel. Ir alén do mundo para interpreta-la realidade, é contraproducente, se un non se acorda de baixar a tempo; anclarse na terra tamén, porque pérdese capacidade creadora para soluciona-los conflictos que, na incertidume do presente, parecen insolucionables. Xa vale de tanta mediocridade: todo pode ter solución, e se non a ten, búscase
     A ciencia non foi creada prao dominio, creo que hasta hoxe en día, con contadas excepcions, nunca se puido observar que as nosas estructuras sociais e políticas non estivesen ó servicio do dominio. A imaxe do home primitivo ameazando ós da súa especie cunha machada, despois de descubrir que tamén podía servirlle pra facerse obedecer, é a imaxe que ilustra perfectamente ese atávico instinto creador ó servicio dos que, cos coñecementos científicos e tecnolóxicos, non buscan "progreso", senon monopolio e dominio. Na sensación de impotencia que me produce ver tanto potencial creador ó servicio da morte, é onde todavía me sinto un home con sensibilidade "relixiosa". No fondo, esa frase tan repetida, consistente en afirmar que o home non "progresa", non é senon unha evidencia que oculta un sentimento común, ese sentimento que sorxe cando un abdica da crenza de que o home está feito á imaxen e semellanza dalgún Demiurgo infinito en bondade e sabiduría. Ante esta evidencia, só vexo tres posturas posibles; a primeira consiste na desidia ou na indiferencia, a segunda na mera xustificación ou explicación da barbarie, do cal xa se ocupan alguns científicos, coma se coa explicación xa acabase a súa tarefa. A terceira postura é a nosa, a dos tolos de remate, que adoecen da "vaidade" de pensar outros mundos e mostra-la espalda do mundo, de mostra la diferenza entre o "ser· e o "deber ser", entre o existente e o posíbel.
     E nembargantes, é ahí, nese punto, o que flue entre o existente e o posíbel, onde os vaidosos nos gritan "!calade!"... para seguir vendo o vaso medio cheo onde está claramente medio baleiro; é ahí, nesa reacción por parte dalguns, onde un pode claramente intuir que un só pode exerce-lo seu dereito á crítica ou a liberdade de pensamento someténdose ás condicions e ós temas que o "statu quo" permite. No imaxinario sensible da posmodernidade hai un "horror vacui" a toda trascendencia que non consista na búsqueda do equilibrio psicolóxico dos manuais de autoaxuda; o auxe das filosofías Zen non ilustran senon esa demanda de "equilibrio" que ten unha sociedade neurasténica e con crise de identidade. A posmodernidade dinos que non existe "a verdade", pero unha cousa é a verdade e outra, ben diferente, é a verdade dos feitos: as hambrunas, a miseria e a loita pola vida nos tres cuartos do planeta —e mesmo no cuarto restante— non son verdades no senso amplo da palabra, pero son feitos sociais, realidades palpables, con corpo; pero a despolitización do suxeito da posmodernidade e a súa búsqueda do "equilibrio" psicolóxico non pode funcionar se non é fuxindo da mórbida sensación que provoca a contemplación de certas realidades humanas. Froito desta despolitización e da compulsiva paixón polo consumo desordeado e acelerado de "cultura" e demais mercancías, coa mesma velocidade que imprime o ritmo de producción capitalista, é a multiplicación dos puntos de referencia para interpreta-la realidade. O subxetivismo, levado ata o seu límite máis profundo é unha consecuencia da abismal oferta cultural que crea mitos, valores e símbolos en serie, e que aparecen e desaparecen coa mesma rapidez que caracteriza ó irracional ritmo de producción capitalista.
     Mais, no punto que oscila entre o "ser" e o "deber ser" é onde comenza a "verdadeira" filosofía, o punto onde o pensamento deixa de rendir culto a unha soporífera neutralidade, converténdose nun pensamento combativo e conflictivo. Por iso non quero saber nada do "equilibrio" psicolóxico, da "felicidade" posmoderna, que consiste en esconde-la cabeza no burato como as avestruces. Penso que a función da palabra, é sempre facer intelixible o que loita por facerse intelixible, o que se nos presentaba como inintelixible, a palabra debe evitar que o medo a comprender castre o exercicio da intelixencia. Facer xuízos de Valor onde ninguén se atreve, falar do que non se fala, da realidade que se mantén —por medo— na máis absoluta opacidade, sacrificar a "neutralidade" pola valentía de opinar sen ambigüedades... esa debería ser a función da palabra; porque é na contemplación da miseria humana, onde só vexo dous tipos de respostas, e se cabe, unha terceira; a primeira, consiste na súa contemplación e no choromiqueo oportunista, a segunda é a simple búsqueda de culpables, e a terceira... debería se-la nosa, o exercicio da intelixencia para atopar solucions, o atrevemento, a valentía. A palabra que aspira a esta función, ten que ser, necesariamente, intransixente coa intransixencia.
     Na sociedade de consumo, as empresas producen obxectos para que os seus traballadores consuman, no seu tempo de ocio, os obxectos que eles mesmos producen; semella que a sociedade, por facer un razoamento ó absurdo, traballa para proporcionarse o seu propio tempo de ocio. Digo eu, que postos a fabricar, poderiamos poñernos a fabricar mulleres,¿ou?. Bromas aparte, coa dinámica consistente na reducción de salarios, para reduci-los custes de producción e cos continuos recortes de plantilla e o conseguinte paro subsidiado, chegará un momento en que a oferta de obxectos non tirá a conseguinte demanda; o paro non é, precisamente, unha situación que fomente o consumo, e moito menos, a reducción salarial. De momento, podemos dicir que, na sociedade de consumo impera a precariedade laboral e a heroica loita de moitos fillos, que dependen dos seus pais, por labra-la súa independencia; se se fixese unha comparanza entre o nivel de renta per cápita medio das Españas e as condicions obxectivas que certos bancos poñen para a concesión de cretos, certos apoloxetas da sociedade de consumo acercaríanse máis ó clima anímico e á realidade cotiá.
     Toda a historia do home non é máis que a historia do dominio duns seres sobre outros, e o esteril intento, por parte duns poucos e en certos contextos históricos, de rompe-la susodita dinámica do dominio. Uns fano co pensamento, convencidos de que se pode logra-la emancipación sen recurrir á revolta violenta, outros defenden o contrario, convencidos de que a teoría e a diplomacia de nada serven sen un violento pragmatismo. E así seguimos, ano tras ano, século tras século. Os gobernos anhelando o "control" e a "seguridade", coa inestimábel axuda da prensa mercenaria, estigmatizan a quen pensa cara abaixo e para os de abaixo; aos que tentan se-la voz dos que nunca a tiveron; para os que recorren á violencia co mesmo fin, están os exércitos e os corpos de policía. Pero o control non pode exercerse por sí so, non chega coa súa presencia; necesita mercenarios; cando a fame apreta, e crecen as bolsas de marxinalidade... é preferíbel —din alguns— ser un mercenario con estómago cheo, que ter dignidade
     Certamente, tomar decisions "impopulares" en política, pode dignificar a quen é capaz de facelo. Pero o feito de que ese individuo teña a valentía de non ser un "home-masa" non quita, nin moito menos, que as consecuencias das suas decisions sexan funestas. Grandeza tería quen, tomando unha decisión "impopular", acaba beneficiando á comunidade sen necesidade de sometela, porque esa decisión tomaríase sen a sensación de seguridade que dá o consultar á masa, e ademais porque non se precisou botar man do autoritarismo. Aznar tomou no seu momento, unha decisión que él calificaba de "impopular pero necesaria", e a pesares do que moitos periódicos non dubidaron en louvar á valentía (sic) do presidente, os resultados da súa decisión, tempo despois, é un país sumido no caos. Lichtenberg tiña unha gran frase para desmitificar ós que falan de Aznar como un estadista valente (sic): "face-lo contrario é tamén imitar, imita-lo contrario". Eso fixo o "grande estadista"
     Xa non se pode falar de "alternativas" en política, a despolitización total do cidadán medio, convirte ó xogo democrático nun cachondeo, nun "azar" do que se aproveitan sempre as dúas forzas políticas de sempre. O bipartidismo non só infecta á Península, tradúcese nos demáis países Europeos e na cámara europea de representación. O pluralismo político é unha realidade formal, só iso; formal.
     Teño dubidas sobre o proceso de unificación dos Estados europeos; certo é que este proceso —a priori— abre un abanico amplo de posibilidades para que as empresas galegas, vascas, catalanas e Españolas teñan máis liberdade de movemento. Mais, para crear mercado, necesítase certo aval económico, non se pode crear mercado se non hai axuda económica para impulsar ás empresas, se só un baixo porcentaxe do empresariado galego pode, efectivamente, unirse á Europa do librecambio, o descontento da porcentaxe restante será palpábel; seguramente se tardará moito en abandoar o euro-escepticismo: autónomos, pequenas empresas e estratos sociais máis desfavorecidos daranse conta —antes ou despois— de que seguirán suxeitos a un espacio xeográfico que abrangue, como moito, a península. Dise tamén que os nacionalismos son necesariamente incompatibles cun área de libre mercado, que son un "estorbo"; pódese entender este tipo de opinions, pois para aupar ás "novas ideas" hai que desprestixiar ás "vellas". Eu, sinceiramente, intuo que é precisamente a INEXISTENCIA desde libre mercado, ou a existencia EFECTIVA para uns poucos, o que impulsa necesariamente ás reivindicacions nacionalistas. Esto non é unha lanza en contra do librecambio de mercadorías, senon unha lanza en favor dunha actitude crítica fronte os que xa o ven realizado, sen ter en conta os seus desaxustes, as súas inxustizas e a situación global dos traballadores europeos. É lóxica a existencia de reivindicacions nacionalistas, "o mercado" non é perfecto, poden surxir espazos marxinados neste espacio de librecambio, as identidades colectivas serven, precisamente, de instrumento de cohesión para esos espazos marxinados, pero tamén poden instrumentalizarse para que o forte empresariado adquira máis cotas de poder político-económico dentro dun pequeno espazo xeográfico.
     O descrédito das nosas democracias-mercado teñen unha explicación que vai alén da súa estructura, a explicación ten un prisma psicolóxico, é unha verdade destas que se chaman "intuitivas": nos nosos parlamentos non se di o que se pensa, pénsase o que se di; os gobernos teñen que falar ós cidadans namentes miran de reollo ós impredecibles designios do mercado, ó igual que un mariñeiro ten que mirar de reollo ás mareas denantes de sair a faenar co barco. Só cando existe medo ou un excesivo respeto mutuo, hai necesidade de "pensa-lo que se di". Cando os políticos adícanse a pensa-lo que din e non a decir o que pensan, o resultado é un forte alonxamento do clima anímico da sociedade civil e dos seus problemas e demandas. Non é de extrañar, pois, que exista unha lóxica desconfianza cara a democracia representativa, porque a vinculación da política coa cidadanía ten que ser algo máis ca unha mera vinculación formal.
     Lichtenberg escribiu unha sátira moi lúcida que versaba sobre o acordo entre dous reises, Francisco I de Francia e Carlos V; o primeiro acordoulle ó segundo unha declaración na que dixera "lo que quiera mi hermano, yo también lo querré". Francisco quería o reino de Milán, e Carlos V respondeulle "sí, acórdome desas declaracions, pero o certo é que ti queres Milán, e eu... tamén o quero". O mesmo que pasaba antes entre acordos e desacordos entre monarcas, pasa agora entre acordos e desacordos entre mercaderes: "Sí, pero o caso é que o meu colega quere o mercado de Sudáfrica, e eu tamén o quero". Pois nada home, a loitar polo mercado, non vos manquedes.
     Pódese entender que —co tempo— un se adapte ós eufemismos e ós convencionalismos. Mais resulta estarrecedor que esta necesidade de "garda-las formas" acabe por converterse nunha xendarme mesmo na intimidade do individuo, cando pode ser libre de sentir e pensar...sen ter que mirar a ninguén de reollo.
     Este é o mellor dos mundos posibles praos intelectuais do capitalismo neoliberal: falar de "economía de guerra en tempos de paz" é ser "realistas", pero avogar por unha cultura de paz é ser un "utópico". Polo visto, no mellor dos mundos posibles hai que aforrar e traballar pras futuras guerras; non quixera eu saber cómo sería para eles o peor dos mundos posibles.
     Antes, pra alivia-la dor existencial, collíase unha pluma e un papel; o resultado era "crime e castigo" de Dostoievsky. Agora, están as pílulas da felicidade e os antidepresivos; e o resultado é unha falsa felicidade.
     Todos insisten en poñer como imperativo categórico a búsqueda da felicidade, insístese neste imperativo dunha maneira tan compulsiva que me resulta xa bastante sospeitoso.¿será que só se busca o que non se ten?.
     Poucos adultos hai que non se abraien cando observan o descaro e a inocencia dos nenos; e moitos adultos hai que non permiten estas virtudes ós adultos.
     Ás veces dá a impresión de que "facerse maior" é unha máxima que consiste en cansarse prematuramente da vida. Ante tal máxima prefiro tirar de chupete ata os cincoenta.
     O caldo de cultivo prao despotismo na política é a desmemoria, disque o soño de moitos estadistas sempre foi unha sociedade civil con Alzheimer.Recordemos, entón: Non houbo ningún gobernante en España que non estivese afectado polo atávico virus do belicismo; os balcans e Irak son realidades que non olvidamos, pero polo visto o relatorio histórico sempre oscila entre o eufemismo e a cruda realidade; a memoria colectiva funciona como a individual: mira cara adiante pra olvidar os erros do pasado e agárrase á Fe nos tempos mellores; pero ás veces o exercicio desa Fe ten como consecuencia unha perda brutal de memoria; unha cousa é a Fe, outra ben diferente os feitos, e esto son feitos: a política de estado que se practicou en España recorreu sempre ata o de agora á "guerra preventiva". Digoo pra que ninguén se olvide, e logo se bote as mans á cachola exclamando: "!qué decepción!".
     Bertolt Brecht dicía cousas claras en dez liñas.Os estadistas de hoxe en día precisan catro discursos e non logran sair da ambiguedade; pero xa se sabe que unha cousa é o arte, e outra ben diferente, a política.!Horroroso paradoxo!, a política recurrindo á ambiguedade e o arte buscando a claridade.
     Cando non hai más remedio que facer da necesidade, virtude, o irracional pode chegar a converterse en racional. O mellor exemplo témolo na loubanza ó traballo e ó sacrificio que se facía en moitas igrexas do rural. Ignoro se agora se fai o mesmo, pois non adoito eu a visitar tales sitios; pero o certo é que un pode entender porqué a igrexa segue a divinizar certas virtudes: a igrexa conxela o devir e o cambio social, no seu momento divinizou o sacrificio e o traballo porque eran virtudes precisas para a física supervivencia; vivir no rural en tempos do franquismo non daba saída a practicar outras virtudes.O pracer revélase sempre contra o sufrimento, ¿qué fixo a igrexa pra evita la "rebelión do pracer" no rural galego?, convertir ó sufrimento en virtude e ó pracer en pecado: esta curiosa filosofía foi o motor de toda a nosa vida privada e pública durante trinta e seis anos, a pesares do pacto constitucional, coido que aínda eramos cativos pra democracia, e coido que aínda estmos recuperando todo o atraso cultural e político que perdemos durante eses tres escuros decenios.
     Un extraterrestre baixou á Europa e preguntou cal era o noso Deus."Non sei" —respondeulle un despistado— "pero seica adoita a levar un madeiro nas costas": O extraterrestre foise ó día seguinte.
     O home que padece a historia, interpretaa dunha forma moi diferente ó home que ten a oportunidade de participar nela.Éste ten que falar ó primeiro con certo aire patriarcal, ten que pedirlle incluso un pouco de Fe, pois precisa esa Fe pra gaña-lo seu voto de confianza. A historia non é unha substancia, non ten interpretación omnisciente algunha; pois ó igual que o individuo humillado asocia certos recordos con fortes sentimentos, así recordarán a historia os "humillados e ofendidos". O individuo que recorda con amor, odio ou saudade, non relata os feitos igual que o individuo que asiste indiferente ó espectáculo do mundo: as mesmas imaxes non espertan o mesmo sentimento en todo un auditorio, é por iso polo que fai tempo que deixei de crer na obxectividade. Se se me permite un lixeiro sarcasmo, direi que os que aquí en occidente visten unha palestina ó pescozo, estarán a mil anos luz de recorda-lo pasado como os fillos de moitos palestinos a recordaran cando sexan pais. Iso se lles deixan chegar ata esa idade. Non, non é o mesmo asistir ao espectáculo pasivamente que participar nel: circunstancias diferentes son memorias diferentes.
     Onte vin a imaxe máis estarrecedora da miña vida: un neno duns cinco anos con dous cartons baixo a sola dos seus zapatos, pisoteando os cartons coma se os mesmos lle queimasen a pranta dos pes. Os cartons levaban debuxadas as bandeiras de Israel e Estados unidos; o neno estaba imitando ós seus maiores, que facían o mesmo, e incluso animaban ó rapaz a seguir con tal ritual.Lecturas políticas aparte, o rapaz estaba aprendendo a odiar.
     Se pablo Iglesias resucitase, volvería ó seu nicho pra fundar un sindicato de almas en pena. Coido que non gostaría moito de certos socialistas modernos.
     Non adoito facer caso dos que glorifican á razón humana.A razón humana creou o dereito romano, ¿e non cantas inxustizas se cometeron non nome da "lex"?. Fai pouco presenciamos como o susodito dereito xustificaba a doma e castración de Irak; morreron miles de civiles. A razón humana é tamén satirizada por Castelao nas súas cousas: "lex, canto pesa e canto fede". O dereito romano, asignatura de obrigado estudio nas facultades, tampouco limitaba o afán imperialista das tropas dos Césares —supoño que por iso lle chamarían "romano", os "barbaros" non tiñan dereitos—. Poderiamos seguir poñendo exemplo tras exemplo, e dariamonos conta de que a lei pode xustificar o que o common sense non xustificaría nunca. Resumindo, non é a razón o que guía o comportamento dos homes, é a necesidade a que empuxa á razón a busca-las suas propias xustificacions...aínda que éstas precisen distorsiona-los feitos.
     Eu confío na ciencia, nos homes xa non confiaría tanto; non é a musa da ciencia a que instrumentaliza o seu uso pra intereses meramente privados, esa musa ten un rostro ben máis ambiguo e maquiavélico: chámase Estado. Ámbalas cousas foron creadas polos homes: a ciencia e mailo susodito estado; cando estas dúas palabras entran en simbiose, cando política e ciencia se mesturan é caseque mellor poñerse a temblar, sobre todo se a primeira só busca lexitimar o uso interesado da segunda; témome que non fai falla que recorde o de Hiroshima, ¿non?. Esta instrumentalización da ciencia pra intereses meramente individuais, para a anexión de novos territorios con novos recursos, para ameazar a estados a cambia-la súa política económica, para maximizar e multiplicar por vinte a eficiencia productiva das empresas...etc, ilustra ás claras que nunca foi "a comunidade" ou "o pobo" o que tivo verdadeira voz nas democracias-mercado, como tampouco é o a comunidade o pobo, entendido no senso romántico da palabra —o que a mín máis me gusta— o que ten decisión ou participación efectiva nas decisions de índole socio-económico. Ás veces un quixera crer na existencia dun Deus sabio e benevolente que utilizase con intelixencia os coñecementos científicos, esto é —lóxicamente— un desexo máis que unha realidade, poisque un, dende que é pequeno, adoitou a ser sempre un descreído.
     Se o estado —creación humana— foi e é a proxección dos intereses individuais, se o estado foi e é o alicerce da "guerra preventiva" ou "legal", a única Fe posíbel que acode ó meu ser íntimo é a Fe na autoridade dun Deus benevolente; máis —honestamente— eu non podo afastarme das miña íntimas conviccions: Deus, estado e nación son creacions humanas...demasiado humanas, poisque polo contido destas verbas xa correu demasiado sangue.O deber de calquiera escritor con dignidade, sería poñer sempre a vida por diante das ideas, ou tentar capturar as ideas que defendan á vida...endexamais á morte.E tamén tería que se-lo seu deber moral afastarse das ideas que prometen o ceo —sexa éste neste mundo ou no outro— a coste de calquiera sacrificio humano.
     O cidadán chantouse diante do político e ante o grupo de periodistas que o adulaban: "Desprézovos" —dixo—."¿porqué? —preguntou incrédulo un dos periodistas—."Porque vós facedes que xa non se sinta a dor allea".
(sen ánimo de xeneralizar)
     Díxolle un rapazolo a outro: "o día de mañán, !o estado desaparecerá!". "!Carallo!, ¿e logo chegará o socialismo?" —preguntoulle despistado—. "Non, home non, agora que o rural xa non contan pra nada na economía e todo se concentra nas cidades; pasaremos a estar gobernados por cidades-estado; e os bancos das cidades serán empresas tipo "el corte inglés" ou "carrefour" ou "zara". "!carallo! —exclamou de novo o despistado— entón as próximas revoltas non serán na bastilla...!senón no Corte Inglés!. "Non home non, tí non estás acorde ós tempos...a próxima revolución tirá lugar cando as cidades estado fabriquen un decreto ley pra controla-lo consumo; xa me imaxino o lema dos descontentos: "!consumidores do mundo, unídevos!".
     Dádelle ós homes teorías teolóxicas, metafísicas ou científicas, e ós dous días xa estarán extorsionando ós seus veciños en nome de "Deus", a "liberdade" ou "Darwin".
     Dicía Brecht, que no seu teatro non buscaba tanto a identificación coma o distanciamento. Consideraba que a identificación, a "hipnose", facía ós espectadores partícipes dos problemas da persoaxe central, pero esta mímese entre espectador e persoaxe sacrificaba a capacidade reflexiva, o distanciamento, a posibilidade de que os espectadores pensasen outras experiencias, solucions ou emocions posibles; a posibilidade, incluso, de que os espectadores se enfadasen dos enfados da persoaxe central. Quizais debería adopta-la mesma actitude na vida cotiá: cando o individuo busca a identificación, acaba por crer que pensa, sinte e quere o mesmo que os actores do drama cotián; non fai falla ser moi lúcido para darse conta de que, cando andamos desnortados, obedecemos ó principio da imitación para non dar demasiado a nota e pasar desapercibidos. A proposta de Brecht para o seu teatro, podería valer tamén para a vida; ¿vida?, ¿teatro?, ¿alguén me pode explica-las diferenzas?.
     Un home de pensamento sen sensibilidade, está tan coxo coma un poeta sen pensamento. A poesía é unha muleta praos límites da razón, e o pensamento, un apoio praos límites da poesía. Sei que a alguns poetas gustaríalles pensar que a poesía é algo inabarcábel e infinito, algo que se renova constantemente, mais tamén o pensamento é algo en constante evolución. Na poesía esta a FE da razón; cando ésta é consciente dos seus límites, cando non pode defenderse por sí soa, escapa do cárcere que ela mesma crea, non lle queda máis remedio que cantar, poetizar...suxestionar. A poesía pon énfase no vínculo emocional do individuo coas súas ideas, crenzas...símbolos. Ó final, a razón abdica no seu intento por ser omnicomprensiva; o individuo, levado polo natural instinto de supervivencia, polo amor propio...reafírmase nas súas crenzas, pero xa non falando, senon poetizando.
     Hoxe dinme conta do importantes que son as palabras: adiqueime a contempla-las cousas e puxen a mente en branco. Qué horror, as cousas non poden ter vida sen palabras; pode que os físicos disfruten explicando o movemento dos corpos e as súas leises, pero o que eu quero é dar vida ás cousas, convertílas en símbolos.
     No feito de que ata as persoas máis ruins e abxectas poidan ser amadas, radica a grandeza —ou a loucura— do amor.
     Case tódolas persoas necesitamos puntos de referencia, un centro vital que dea sentido á nosa existencia. Poderíase dicer que tales puntos de referencia "limitan" á persoa, pero esa resposta non é senon a resposta dos indecisos, que chaman "liberdade" á súa indecisión. Supoño que para eles a liberdade consiste na ausencia de compromiso, unha liberdade con pulsión evasiva, unha liberdade cobarde. Mais é o individuo que se ata e se compromete o que actúa con verdadeira liberdade, poisque éste sabe a motivación que o guía tanto nos seus acertos, coma nos seus erros: fracasar, pero ó menos, saber porqué se fracasou. Acertar, e saber porqué se acertou. Nada quero saber dos apoloxistas da falsa liberdade, a "liberdade" dos tempos modernos, o "laisez faire" cotidiano; baixo esa liberdade subxace pulsión evasiva: consiste en permanecer ocultos ós demais e a sí mesmos, en deixarse levar por unha cómoda pereza, abandonarse e escapar do compromiso. É máis fácil deixarse levar polo "azar", porque quen se deixa levar non experimenta coa vida, non a pon a proba e nada lle esixe; é máis fácil dicer que as cousas pasan "porque sí" —acomodándose nunha total esterilidade intelectual— que recoñece-lo importante papel que xoga a nosa liberdade de decidir e actuar en consecuencia, porque iso é liberdade: liberdade para decidir, para comprometerse...e mesmo para descomprometerse; as cousas non son azarosas, hai un sentido detrás...sin ese sentido estamos orfos, poisque buscar sentido á vida é necesidade vital, necesidade de utiliza-las verbas para rañar na chaga da existencia.
     A literatura non dá votos, pero pode ser o instrumento ó servicio dunha imperiosa necesidade de trascendencia , necesidade que pode cambiar segundo o contexto social. No meu caso, teño claro cal é a necesidade do meu tempo: iluminar o escurecido, crear e pensar outros mundos, profundar e enriquecer en tódolos minúsculos detalles da cotidianeidade; pode que certas instancias ou sensibilidades políticas impidan os dous primeiros obxectivos, pero para o último non hai máis trabas ca un mesmo, non hai máis límite que o que cada un se impón.
     Freud observou —con ferida lucidez— que os homes viviamos sempre o presente con certa inxenuidade; esta frase cambiou a miña perspectiva sobre a vida: deixou de interesarme a veracidade do vivido, menos que o aproveitable do vivido, é dicer...todo aquelo que fai ás experiencias dignas de ser vividas, de ser sentidas. Pero esta frase de Freud esconde tamén outras preguntas; escarabellando un pouco máis nesa conclusión dámonos conta de que sempre houbo experiencias dignas de ser vividas; isto é tan certo coma que vivimos en perpetua "inxenuidade". ¿Non será entón necesaria unha dose de inxenuidade pra face-la vida soportábel?. O certo é que toda experiencia, boa ou mala, é vida, e como tal, ten que ser afirmada.
     Neste post-modernísimo mundo lévase o "especialista", o coñecemento está tan estratificado e diversificado, tan dividido en micropartículas de realidade, que xa non sabemos onde situar a liña que separa a pedantería científica do coñecemento útil. A consecuencia desta extremada diversificación do coñecemento é o sacrificio da expresión subxectiva, empapada de carnalidade, de sentimentos, medos soños e afectos; o amor, neste insípido, frío e post-moderno recuncho do universo é "unha simple reacción química" e non un sentimento que require unha expresión subxectiva, unha estética, un sentimento que ten que renovarse continuamente e que —hoxe máis que nunca— necesita novas formas e cauces de expresión: o mundo non é algo que aspira só a ser explicado; é algo que aspira tamén a ser vivido; as palabras por sí soas non bastan, minten cando non levan experiencia, carne..vida.
     O coñecemento debería ser un medio, non un fin en sí mesmo: coñecer pra liberar ó home dos seus medos, pra dicer sí á vida e a todo aquelo que aspire a autoafirmarse sen necesidade da violencia, coñecer para enfrontarse ós que fomentan a uniformidade de pensamento e sentimento. Non hai coñecemento se o mesmo só aspira ó poder, se só aspira a te-lo monopolio da verdade; de nada serve a capacidade de coñecer se sacrifica a nosa capacidade de amar.
     Os que falan da vida coma un punto e final; equivócanse. A vida é sempre un punto e seguido; coido que as películas de Hollywood fixeron crer a alguns que a vida ten principio, desenrolo e final; e que aínda por riba ese proceso obedece sempre á mesma lóxica: unha lóxica na que os "bos e xenerosos" sempre trunfan e na que todo volve ó seu cauce natural a pesares das dificultades. Qué estupidez, qué febles e inxenuos somos ás veces, canta diferencia media entre a verdade e o desexo
Ansiedade: soliloquio.
     Por diante miña, son consciente de que hai moitos mundos ou experiencias posíbeis; pero non podo crer neles...non os vexo, non os sinto, non os palpo. Teño a "enfermidade" do escéptico que precisa ver, palpar, sentir e ulir...pra logo crer. No presente, ansiedade, necesidade de trascendencia, de sentido, de desacougo; refúxiome na cobarde matriz do pasado, escapando da molesta pulsión que busca e non palpa o futuro, pero que debece por él. O futuro, ás veces, dame medo, poisque en nome do futuro xa morreron millons de seres, enganados pola eterna promesa da paz, a concordia, a xustiza, a liberdade "y la madre que la parió"; ¿cómo non sentir medo cando acode a min esa pulsión con sede de futuro?, ¿qué fago eu con este pequeno rebumbio de emocions que me proen por dentro?, ¿ónde está o obxecto do meu desacougo, a miña luz morna e cálida?,¿ónde está o meu abrazo materno?.
     Observeino e sentino máis dunha vez: as persoas ás que máis quixen, son as persoas ás que puiden admirar —por algún rasgo do seu carácter— durante algún tempo; tamén son as persoas nas que máis penso e que máis influencia tiveron no meu temperamento. Pero o amor é egoista: tamén foron éstas as que máis me decepcionaron, sinxelamente por caer no erro de crer que eran perfectas ou ben por pedirlles demasiado; ó final só me queda o recordo dun cariño sinxelo e leal, e a tristeza por non poder conservalo.
     Onte, no teatro das belas artes de Madrid, estrenouse unha obra de teatro chamada "me cago en Dios". Polo visto, a obra é unha parodia das imposicions dos dogmas relixiosos. Un grupo de individuos subiu ó escenario no medio da representación pra saldaren contas a base de bofetadas por tan "impía" representación. Segundo o arzobispado de Madrid, e seguramente praos improvisados cruzados da cristiandade que subiron ó escenario a labazada limpa, a obra era "un insulto ós sinceiros sentimentos relixiosos"; e de feito, érao. Pero non sei eu se a protesta a hostia limpa é unha actitude digna de individuos con "sinceiros sentimentos relixiosos"; estes homes de Fe, en troques de poñe-la outra meixela, optaron por calentárllelas ó actor da obra. Supoño que toda Fe...ten o seu CID particular, qué carallo
     Escoitando a certos comunistas, teño a impresión de que o seu íntimo anhelo é matar burgueses, non acabar coa miseria. Pouco se pode construir con esa filosofía.
     Para que certas empresas sexan rendibles, é preciso aupalas ó "top ten" do mercado especulativo da bolsa; quixera crer que os ministros das nosas democracias-mercado non teñen amigos ou familias con accions ou intereses no mercado bursátil, pero como a Fe na bondade ou no exercicio "desinteresado" da política non son pra min máis ca mitos, prefiero prescindir desa Fe. Hai unha sospeitosa relación causal entre o interese individual de certos estratos sociais pola "loita" nos mercados e o imperativo da "necesidade da competitividade" defendida nos ministerios; ó final o "interese xeral" é o interese individual barnizado de populismo no shakesperiano tatro das democracias-mercado: nin sindicatos, nin sociedade civil, son eficientes en decisions de índole socio-económica...tampouco son tidos en conta: ó final, o famoso imperativo da competitividade tradúcese en subsidios temporais para os despedidos e recurtes de plantilla a grande escala.
     Cando me enterei por primeira vez de que todo partido tiña o seu particular grupo de marketing, unha horrorosa revelación en forma de metáfora invadiu o meu espírito: acordeime daqueles anuncios de compresas nos que a menstruación era presentada ridiculamente coma un motivo de femenino orgullo; foi entón cando comprendín porque se nos presentaba a certos candidatos con inxenuo orgullo. O marketing é o novo arte da post-modernidade, convirte ó necio en sabio e á mentira en verdade; o marketing gañou e gaña eleccions...e mesmo vendeu e pode vender guerras.
     Os ilustrados franceses non tiveron en conta que o home, aparte de estar dotado das "luces da razón", tamén está dotado un chisco das brumas da violencia como recurso; ésta última non pode ser freada coa axuda exclusiva das verbas, pois "as luces da razón" teñen os seus límites, non o poden comprender todo e non poden frear a quen quere impoñer ideas pasando de diplomacias. As verbas de Chesterton teñen, neste caso, moito sentido: "A única guerra defendible é unha guerra defensiva, e unha guerra defensiva, pola súa propia definición e natureza, é aquela da que o home volve apaleado, sangrante, e presume tan só de non haber morto". Son estas verbas as que me impiden ser "neutral" no conflicto Israel-Palestina, e tamén as que me impiden ser "neutral" na guerra civil Española ou en calqueira conflicto nos que se poda inferir claramente a existencia do agresor e a do agredido, o último é o recurso dos que obedecen á vida, o primeiro e o recurso dos que queren a morte. Eu defendo sempre á vida
     Non sei porqué, pero dame a impresión de que neste país certos partidos están máis centrados en "gañar" ao contrario que en face-lo posíbel pra que as súas ideas e propostas se acomoden ós feitos; froito desta loita fraticida por "gañar" ó contrario é a paradoxa que supuxo e supón ver a certos progresistas falar e gobernar como conservadores ou a conservadores gobernar e falar coma progresistas. Ir á caza do voto é fácil, basta con capta-las necesidades da "plebe" e promete-la satisfacción das mesmas, pero esta estratexia só da froitos a curto prazo; se os conservadores teñen que falar coma progresistas durante un tempo pra facerse co poder, farano, e se os progresistas tivesen que falar coma conservaores prao mesmo, faríano tamén. Habería que convencer a certos deputados ou secretarios xerais de que o parlamento non é un campo de fútbol nin un combate de boxeo; pero supoño que esta paixón por "gañar" ó contrario é o residuo psicolóxico dun país con desmesurada paixón polo balompié. Como dato anecdótico, cabería recorda-la promesa que chegou a figurar no "programa" de Don Mariano Rajoy para as últimas eleccions xerais: Internet de banda ancha pra todos,!si señor!, viva o tecno-populismo do partido popular...os males do país pasan por ter internet de banda ancha en tódolos fogares (.....)
     Se en occidente se sacase unha lei seca global contra o consumo, como se fixo no seu momento nos states coa lei seca do alcohol.Os narcos pasarían de facer negocio coa coca e comezarían a adicarse ó comercio clandestino de móbiles, perfumes e demais obxectos; e non me extrañaría nada que entón os empresarios, aterrorizados polo devir das súas finanzas, saisen a reivindicar ás rúas a legalización das drogas.Resumindo: os narcotraficantes pasaríana cumpli-la función dos antigos empresarios, e os empresarios pasarían a se-los novos narcotraficantes.
     Un homiño miudo espertou e abriu —ipso facto— a fiestra. Na estrada albiscou —con perplexidade— como os automóbiles eran conducidos por chimpancés e como os homes se colgaban das polas das árbores; observou como os gatos se bañaban no río e como os patos escapan da auga.Pechou a fiestra, dende ese día albiscou o mesmo e acostumouse ó irracional espectáculo: asimilou o irracional por repetición e por costume e comezou a crer na racionalidade do irracional. Ós intelectuais orgánicos do capitalismo neoliberal pásalles o mesmo que lle paosu a este homiño miudo; saen ás fiestras dos seus encaobados despachos, observan a miseria do mundo, asimílana por repetición e acaban explicándoa racionalmente —máis que facendo un esforzo intelectual para reducila—. A miseria queda así xustificada con argumentos científicos e o irracional comeza a ser asumido como "racional" en tódalas altas esferas da política e da economía. Por desgracia, os chimpancés seguen conducindo automóbiles, e —por facer un retranqueiro paralelismo— certos homes seguen a facer política.
     Cando unha persoa non ten argumentos pra contestar ou convencer ó outro, tenta por tódolos medios xenerar compaixón e probar co sentimento de culpa.¿Para qué?,para que o "disidente" de turno non se atreva a seguir pensando por vieiros que non se correspondan co políticamente correcto.Recurrir ó papel de víctima é unha estrataxema á que recorre moito o poder para busca-la empatía co sentimentalismo das masas;o partido popular exprime esa estratexia perfectamente na súa política anti-terrorista...e saelle —polo visto— moi ben.Eles tamén saben moi ben como un lobiño pode disfrazarse de cordeiro,ó fin e ó cabo levan escondendo a súa fascista cosmovisión dende que —se supón— deixaron de ser franquistas e convertéronse por arte de maxia en demócratas,!voilá!,en tres anos.O ríxido partido que goberna as Espanhas tamén sabe como facer voltar ás "ovelliñas negras" ó rebaño...nesto nótase moito a educación relixiosa que mamaron moitos dos seus líderes:a súa dialéctica maniquea e a súa constante creación do medo nas masas son unha proxección da relixión do medo aplicada ó discurso político.
     As maiorias absolutas son o xérmolo da perversión democrática;os abusos do PSOE no seu tempo e as actuais incongruencias do PP así o demostran.Xa o dicía Nietzsche:o poder volve estúpidas ás persoas.O exercicio do poder,aínda que reciba a aprobación da masa,necesita ser limitado...e necesita ter uns principios éticos,non só de palabra, senon de feito.
     É difícil que os políticos e os escritores poidan conxeniar;míranse de reollo e con receo.Os primeiros comen por vender Fe e falar pra colectivos;os segundos comen por poñer os dedos na ferida do mundo e máis sumerxerse no individuo.Son mundos contradictorios e case que irreconciliables.Aínda así,!precísanse escritores nas cadeiras do congreso!,o discurso político cada vez é máis académico,espeso e falto de inxenio.
     O neoliberalismo é á economía o que o ateísmo máis visceral á relixión;non quere rendir contas a ninguén dos seus actos e non cre no sentimento de culpa,a pesares da miseria que provoca a aplicación do seu dogma.
     Falar de tolerancia sempre provoca un chisco de escepticismo,nunca chega o mundo a ser enteiramente tolerante.Por unhas razons ou por outras, a dinámica da nosa sociedade valora máis uhas virtudes sobre outras,o que as posue...pode prosperar,o que non as posue é —á súa maneira— un disidente ou un excluído social.A exclusión social non só é medíbel en termos exclusivamente económicos,ten tamén a súa realidade humana:unha persoa pode ser eficiente e pode estar integrado económicamente falando, se o seu traballo é socialmente productivo.Pero é tamén un excluído se non pode entrar na dinámica da competitividade dunha sociedade cada vez máis esixente ou ben porque non se sinte individuo na sociedade de consumo e da cultura de masas.
     Progreso non é exclusivamente "riqueza global" ou "tecnoloxía", o estado de cousas non se pode medir pola mera existencia de tecnoloxía avanzada, e moito menos se pode medir con estatísticas matemáticas;no fondo todos sabemos iso.É preciso establecer outros paradigmas para falar de esa ambigua verba chamada...progreso.
     Chamar "radicais" ós disidentes,esa é a dinámica das élites intelectuais.
     As persoaxes dos escritores son, en certa maneira, unha proxección do seu universo emocional e mental.Nas súas novelas refléxanse os medos,soños e prexuízos que artellan a súa intimidade.Na variedade de temperamentos que agocha unha boa novela,agóchase tamén esa especie de "caos" que o escritor tenta conventir en orde;agóchase a complexidade do escritor.Xa sei que ó mellor non gusta o que vou a dicir pero...moitos escritores fabricamos persoas en follas baleiras porque non somos capaces de darlles forma na nosa vida cotiá; ben por enfermiza timidez ou ben por incapacidade.Os que escribimos exercemo-la liberdade cara adentro, porque exercela cara afora traeríanos moitos problemas.Tampouco precisamos a vaidade nin a apariencia na vida pública, porque xa bastante vaidosos e problemáticos podemos ser coa pluma na man.Poderíase dicir que,en realidade,os escritores somos uns cobardes, que argallamo la nosa propia vinganza ou opinión en segredo;certo é.Máis se o facemos é porque a vulgaridade, a mentira e o prexuízo teñen que ser combatidos con dúas cousas:co corazón e coa cabeza.Os escritores sufrimos de corazón todo o que fai indigna a vida real...máis logo temos que medita-las emocions, convertir as verbas en coitelos afilados e mete-lo dedo na chaga do mundo;non chega coa linguaxe académica de certas administracions e de certos políticos.Non.
     Sempre soñei con ser un viaxeiro anónimo,con poder chegar a calqueira sitio e ser un descoñecido.Porque o que é descoñecido, é libre;non ten porque obedecer ó seu pasado e pode comezar de novo, e non está obrigado a ofrece-lo seu pasado a ninguén...pode reinvertarse a súa identidade.O que é descoñecido sempre é temido pola masa ou polo grupo...sinxelamente porque ninguén ten aceso ó seu pasado e ás súas experiencias;iso imposibilita que se poida recurrir á condea moral e o que posibilita que se faga sempre a mesma pregunta ante o chegada do descoñecido:"¿quen é ese home,libre e solitario?". Os forasteiros sempre serán temidos alá onde cheguen.Porque non teñen identidade e porque,ante o medo ó descoñecido,os homes precisan sempre conceptos,etiquetas ou nomes.¿Pero para qué as precisan?;sinxelo:precísanas para poder controlar ás persoas.A liberdade asusta, este mundo teme a quen non sinte medo, teme a quen ousa facer algo máis que falar de liberdade...teme a quen a practica. As identidades son necesarias, pero moitas veces son cadeas coas que o suxeito se limita a sí mesmo;cadeas que buscan o dominio sobre o suxeito.Cando as verbas se utilizan pra recurrir á condea moral ou para busca lo dominio;deixan de ser liberadoras pra convertírense en seres inertes.Só os medoñentos precisan as verbas para crear cadeas.
     Tres da mañanciña;escoito as noticias.O lider do mesmo partido que aplaudiu fervorosamente no congreso unha revolución pro-bélica non dubida en louvar ás víctimas do terrorismo por "defender as ideas sen necesidade das pistolas". Ás veces pregúntome si as palabras serven para algo, se a xente ten realmente memoria ou se realmente as persoas son conscientes das súas propias contradiccions; o presidente do goberno é o paradigma perfecto de idealista solemne que pensa que é o que dice ser,ignorando ou olvidando —quen sabe— as alarmantes contradiccions entre os valores que defende e as accions que leva a cabo.Esta clase de idealistas só se ven a sí mesmos onde se gustan...ó igual que aquela persoaxe que se tachaba de boa persoa cando daba limosna a un mendigo pero ignorábase cando maltrataba á muller.A moral de dobre vara é tamén unha das armas preferidas do presidente:louva ás victimas do terrorismo pola súa loita exclusivamente dialéctica e non violenta pola liberdade...maís critica duramente a todo aquel que critique a súa resolución pro-bélica na —non a olvidamos— guerra de Irak.
     Se un presidente di que as ideas non precisan a axuda das armas,está a dicer —directa o indirectamente— que a fin non xustifica os medios; pero si logo aproba e aplaude unha resolución pro-bélica nun parlamento democrático, o que está a dicer é que a fin, xustifica os medios.A contradicción é evidente, pero non son demócratas quenes nos gobernan, senon pésimos discípulos de Maquiavelo e sofistas de plástico
     É ridículo dicer que as verbas xa non serven pra nada;o feito de que ó longo da historia moitos gobernos precisasen a xurisprudencia para frear o pulo vital do pensamento dinos claramente que a palabra é un arma poderosa,que non é un ser etéreo...senon con capacidade para perturbar e crear remordementos de conciencia.Tamén é un feito a queima masiva de libros na Alemaña dos anos trinta e en outros tantos réximes;¿qué contén un libro senon verbas?, ¿e porqué busca o silencio o que precisa queimalas?;ben saben os piromanos das verbas que éstas poden ser liberadoras.
     O artista e o científico achéganse os conflictos sociais de maneira moi diferente.Namentres o científico pode xustificar obxectivamente os problemas...o artista fuxe de calqueira racionalización do problema; ó artista interésanlle ante todo as persoas e ignora calqueira xustificación académica;o artista vive na república das emocions,tenta facer unha condea moral a un mundo no que os números están cada vez máis por riba das persoas.O artista quere aprehender o lado humano do conflicto;apela á conciencia do suxeito para non deixarse enganar pola aséptica e xélida linguaxe das administracions,fai un masoca exercicio de empatía co sufrimento alleo e critica ás consecuencias humanas dunha civilización que se autoproclama como modelo a seguer.Por iso certos artistas son un perigo para calqueira goberno;porque o poder tende sempre a xustificarse a sí mesmo...ten que mentir para manterse no trono e vive da media verdade ou da mentira. O artista mira sempre de reollo ós políticos...e os políticos fan o mesmo cos artistas,certos políticos mesmo semellan embrutecerse cando chegan ó trono;consideran ó arte e ós artistas coma un enemigo e convírteno no seu inimigo.Máis o arte é a arma perfecta da sociedade civil para crear conciencia;cando a realidade supera ó individuo...éste precisa soñar con outros mundos,precisa o poder do símbolo para esixir reflexión á sociedade,precisa o símbolo para respirar,para ter fe no futuro.
     Non quero saber nada de patrias; o que eu quero é unha gran matria. A patria é mandona,hermética e viril..exclue a quen non lle obedece. A matria é meu soño; a matria non esixe condicions pra formar parte dela, acolle a tódolos seus fillos sen distincions, xúntaos e regáñaos cando se pelean entre sí, é comprensiva e afábel. A matria non é prostituta; non ofrece o seu amor a cambio de cartos; o amor da matria é desinteresado. Pero a matria tamén se enfada;tórnase en patria cando algún fillo tenta secuestrala só pra el; vólvese arisca, inestable e fuxidiza; os fillos da matria enfádanse co seu irmán polo seu egoismo, e a matria sofre polo seu comportamento.
A matria mira ós ollos, escoita,comprende e abre os seus brazos a todos; ten mirada serena...sorriso triste e intelixente; a matria, sí, esa é a Galiza que eu quixera;unha Galiza que sexa matria, non patria. A matria ten múltiples caras, tantas coma fillos son acollidas no seu seo;é un ser orgullosamente pluriforme,unha cidade xardín..un universo dentro doutro universo
     As cousas teñen alma; os obxectos teñen historia.As rúas, os discos..os obxectos que caen nas nosas man e que utilizamos de forma práctica, teñen a súa historia, sí.Os obxectos están empapados do pouso cultural que lle imprimen as verbas; se as verbas desaparecen, desaparecen tamén os obxectos.Un aparello de pesca non representa tan so o seu uso práctico e inmediato para fins productivos; simboliza ó artesanal fronte ó tecnolóxico, á sabiduría transmitida oralmente e sen medios técnicos fronte á producción en serie do mundo moderno, á paciencia fronte ó aquí e agora.As cousas, sí, teñen historia, vivifican o necesario caixón da memoria, se perdemo-las cousas perdemos un anaco de historia e se perdemo-las verbas perdemos esa esencia que as cousas levan. Ás veces dame a impresión de que este mundo non ten historia, vive baixo a lóxica darwiniana do mercado e da producción en serie, baixo o masivo boom de continxentes noticias, baixo o imperio do intrascendente; vender noticias, vender obxectos, vender cousas..sen máis finalidade que o consumo en serie; os obxectos de hoxe serán sustituídos polos obxectos de pasado mañán..e así sucesivamente; o que conta —horrorosa trivialidade— é o beneficio, ignorando toda finalidade pedagóxica ou cultural.
     Cruzo a rúa e albisco ó lonxe dúas figuras que adornan —unha en cada esquina— o parque que está situado xusto diante da miña pensión: unha serea cos peitos firmes a turxentes, cabelo húmido e embravecido, pescozo esbelto. Ó outro lado do parque..a figura dun varón con xesto pensativo e ausente, está espido; ten un corpo fibroso, case que perfecto. Obedecen, as dúas figuras, ós ideais gregos de beleza: orden, proporción e medida.Pero a pesares da súa perfectísima perfección, as dúas estatuas fican alonxadas unha da outra, non se dignan en mirarse; ilustran a incomunicación e o receo que impera entre o varón e a muller destes post-modernísimos tempos..unha distancia fría, hermética e terriblemente sospeitosa, a distancia do desengano. Sigo camiñando, olvídome das insípidas estatuas e cruzo o parque conversando en voz baixa; miro cara a dereita..unha imaxe me golpea, deslumbra pola súa beleza e polo seu simbólico significado, é un canto á esperanza en tempos que obligan á vellez prematura: un banco de pedra, estreito..non máis dun metro, dous ancians increiblemente xóvenes bicándose coma raparigos. Sonríen, fálanse, volven a xuntar os seus beizos..son bicos inocentes,faltos da paixón da xuventude..pero cheos da mesura e o cariño pulido pola senectude. Non podo evitar darme a volta. Capturo máis segundos da imaxe e simulo pararme coa intención de prender unha cigarreta. Sego a observalos de reollo; volvo a sonreir.
     No ano 88, Leonard cohen cantaba aquelo de "First we'll take Manhattan, then we´ll take Berlín"; no ano 89..cae estrepitosamente o muro de Berlín. A pesares de todo, todavía hay quen nega á poesía, á intuición e á creatividade a súa garantía de verdade.Qué se lle vai facer, Leonard.
     O home ensina toda a potencial brutalidade que garda en sí mesmo cando o uso mesmo desa brutalidade está lexitimada. Por iso —como diría Theodor Adorno— o fin non é condea-lo mal, senon ofrecer resistencia física e intelectual ao mesmo.Témome que poucos asesinos houbo na historia da humanidade que non estivesen seguros de que o demo falaba polas boquiñas dos seus inimigos..máis non das súas.Resistir ó mal é face-lo posíbel porque sexa a cultura a que venza ó atávico impulso da brutalidade en masa.
     Non é doado falar de valores apolíneos en tempos dionisíacos, unha das enormes ventaxas coas que conta o sistema é que pode convertir en "mercancía" ou "moda" calqueira manifestación artística que atente contra os mesmos valores que o capitalismo neoliberal precisa para sobrevivir; é a pescada que se morde a cola constantemente.
     Falar de paz en tempos de guerra é "inxenuidade", falar de "economía de guerra en tempos de paz" é seren realistas. Vale.
     Certo é que falar de Paz, tolerancia , respeto e igualdade é fácil,pois o discurso xa o temos máis que aprendido; ás veces incluso as verbas dun pacifista soan a panfleto adolescente; seino..sabémolo.Pero o que está claro é que tampouco é moi difícil xustificar todo o que representa o contrario das nosas verbas.., lévase facendo durante toda a historia da humanidade.
     Se me perguntasen onde está a miña patria, non podería responder en dúas verbas; patria é todo o que acolle, todo o que dá calor, patria é calqueira lugar que non exclue.. patria é —debería ser— todo o que respira hospitalidade. Patria son os meus recordos e os meus afectos, patria son as persoas que me axudaron no seu tempo, as que agora me axudan e as que poidan axudarme nun futuro; patria é o tempo compartido cos seres queridos, a nostalxia dos bos momentos.. e a ponzoñosa nostalxia dos malos, patria é o soño incumprido; patria é a Galiza que eu quixera.
     Os que teimamos en escribir non nos perdoamos o non poder vivir cen vidas nunha..de ahí arrinca a necesidade da escritura.
     A conciencia da mutua necesidade, eso é o amor. A súa definición non pode caer nas mans de ningunha filosofía nin do afán clasificador da razón. Hai unha parte en nos mesmos que sempre se atopa baleira, unha parte onde a execrable e teimuda voz da soidade nos susurra; queirase aceptar ou non, dúas soidades que se necesitan recíprocamente, están destinadas a amarse.
     Alguns non lle perdoamos ao mundo que sexa como é, somos idealistas ata o extremo de non querer ver a sinxeleza da cotidianeidade; ese é o estigma moral dos que enchemos líneas sen parar? a conciencia da insoportábel diferencia entre o "ser" e o "deber ser".
     Os científicos pensan despois de obligárense a sí mesmos a facelo; os artistas escriben obedecendo a un impulso que pode surxir en calqueira momento, non se obligan a pensar; pensar, pra eles, é unha insoportábel necesidade, como insoportábel necesidade é pras baleas ter que subir periódicamente na procura de osíxeno.
     —"Todo cambia, nada permanece"; diría Heráclito.
     —"Certo, pero iso non é excusa pra non querer recordar"; responderíalle.
     As verbas existen, sí, pero non dunha forma etérea, senon física..; son materia, son carne viva; son unha resposta ás emocions humanas e á necesidade de darlles forma. E por iso, por seren emocions..son pluriformes e flexibles..necesariamente flexibles.
     Non soportar a visión do sufrimento alleo non é sentimentalismo algún; é tomar en serio o propio sufrimento..proxectalo nas demais persoas e "participar" da súa dor; máis non para disfrutar coa mesma —como semellan facer algunhas relixions— senon pra tela presente en verbo e carne..saber da súa existencia e face-lo posíbel por evitala; esa —creo eu— debería se-lo imperativo moral de calqueira cultura, política ou civilización que se precie ou queira preciarse como tal.
     ¿Qué importa a verdade cando a vida dá pracer?, di o amor. ¿Qué importa a vida cando a verdade sofre?, di o idealismo. Hai tempos nos que o odio á mentira e necesario, hoxe vivimos eses tempos.
     A certos historiadores: é fácil ser "neutral" e "obxectivo" cando non se vive o que se conta..,recorredes a archivos e máis a bibliotecas para reconstrui-lo pasado..¿pero consultates a quen o viveu?
     Hai un dereito que está por riba de calqueira outro: o dereito á vida; hai un deber cívico que está por riba de calqueira outro..o deber de protestar (e incluso calumniar) a quen nega este dereito. Nin a ONU, nin os considerados "estados fortes" de occidente dan claras mostras de ter en conta este dereiro, ao contrario.
     Sete da tarde.., pérdome nunhas liñas de Manuel Rivas namentres tento ignora-lo murmullo do cotián; levanto un chisco a cabeza e alvisco un extrano horizonte pola fiestra; teño a sensación de asistir a un capítulo de "Metrópole": a xungla urbana mesturándose coa temperanza do mar, rañaceos dispostos ao chou configurando unha especie de babel arquitectónica postmoderna.., un caos disfrazado de orde, unha simbiose entre natureza e civilización, un brusco contrastre entre as luces de neón e a furia contida do mar..; é a república do cemento fronte a vida.., unha constante apoloxía do sintético fronte ao real, unha realidade fría, hermética, insípida e gris..como as fachadas dos rañaceos.
     Os homes durmen, rumiando o angustiante éter do silencio, enfrontándose ós seus demos en soidades non queridas. Pronto sairán ás rúas a traduci-los medos individuais... en espranzas colectivas. O home que soña, adoita a pensar que os seus soños son únicos e intrasferíbeis, e alén do seu fogar... co tempo, dáse conta de que os seus soños, son tamén soños compartidos. É nese intre histórico, ese intre no que os homes recoñecen mutuamente as súas arelas... cando o "eu" dá paso aó "nós".
     Vívese sempre na eternidade do presente, calqueira intento por recupera-las cinzas do pasado é estéril. O noso corpo é coma unha frecha cega, dirixe a súa mirada sempre cara adiante, pero nunca remata por atopa-lo seu punto de referencia. Acaso sexa por iso, polo que os homes precisan sempre chantarse nun punto determinado do espacio, do tempo... e dicirse a un mesmo: "eiquí me quedo, eiquí chanto os meus pés". A vida non é só cuestión de verdade, senon de necesidade, de pura e dura superviviencia contra o azar... ou contra o destino. Por iso, a escritura non é só unha necesidade estética, senon fisiolóxica; nestes tempos de desespranza, ese debería se-la función da escrita: crear esperanza, crear vínculos indivuais e colectivos. Pola miña parte, no que se refire á función do acto de escribir, dígome o mesmo que todo home chegará a dicirse algún día: "eiquí me quedo, eiquí chanto os meus pés": escribir é coñecer e coñecerse, buscar e crear vínculos. Ren máis. Non é un mal obxectivo; que sexa esa a nosa particular vaidade.
     Palabras de Ernst Bloch en "O principio esperanza": Tamén ó soñador non burgués comprácenlle moitas cousas que os outros non teñen. Mais, no esencial, imaxínase unha vida sen explotación, unha vida que? ten que ser conquistada". A felicidade como conquista. Pra ilustrar este concepto, Bloch ponnos o exemplo do neno que, desilusionado cos xoguetes que se lle regalan, rexeitaos con inxenua arrogancia e vai na procura dalgo que chame verdadeiramente a súa atención; o neno non quere unha felicidade regalada, o neno rexeita e busca, porque a felicidade é, pra él, unha conquista. Esta é a raigame afectiva da utopía.
     Unha das frases máis recurrentes pra insertar unha esencia "intrínsecamente mala" na verba nacionalismo, é a seguinte: "os nacionalismos, cúranse viaxando". ¡Cúranse!, ¿precisarán os nacionalistas un médico pra liberarse de tan "demoníacas" tendenzas políticas?, quen sabe. De tódolos xeitos, é de agrado le-las palabras do sempre xenial Gilbert Keith Chesterton no libro "pequenas minucias": aire fresco pra tempos necios: O amplio obxeto dunha viaxe non é poñe-lo pe en terra allea; é poñe-lo pé, ao fin, no noso propio país coma nunha terra extraña. Pódolles asegurar que Chesterton non obedecía, nen moito menos, ó perfecto retrato do nacionalista exaltado. O único que tentou dicir é que? canto máis nos alonxamos do que queremos, máis razons temos para voltar a elo. Ren máis.

Sátiras e aforismos dun trasno posmoderna (fe de erratas)